Konya’ya Özgü Fener Alayı ve Şivlilik Geleneklerine Ait Mânilerin Etnopedagojik Bağlamda İncelenmesi

Özet

Geleneğini, varlığını, kültürünü, tarihini sürdürmeye çalışan her bir toplum veya grup geleneğine, tarihine, kültürüne bağlı yeni nesiller yetiştirmeye ve bunu kendi inanışları ve kendi doğrularıyla geleneksel biçimde aktarmaya çalışır. Etnopedagoji, bu aktarımı bilimsel yollarla inceleyen ve halk eğitimi ile ilgilenen bir bilim dalıdır. Bir toplumun geçmişinin ya da geleceğinin aktarıldığı çeşitli araçlardan olan mâniler bu çalışmanın inceleme nesnesini oluşturmuştur. Çalışmanın amacı ise geçmişten günümüze kadar yalnızca bu yörede sürdürülmeye devam etmiş, Konya halk bilimi, folkloru ve kültürü açısından önemlilik gösteren bu geleneğin büyüklerin küçüklere aktarımıyla günümüze kadar ulaşmasına katkıda bulunan mânilerin etnopedagojik bağlamda incelenmesidir. Pek çok medeniyete başkentlik yapan ve önemli isimlere misafirlik eden, yüzyıllardır Anadolu'nun önemli merkezi şehirlerinden olan Konya'ya ait nesilden nesile yenilenerek aktarılan bu geleneğin etnopedagoji bağlamında değeri; Konya geleneklerini, tarihini, kültürünü yeni nesillerin de bilmesi, koruması ve devam ettirilmesinin sağlanmasıdır. Ayrıca fener alayı ve şivlilik geleneği, duaların ve tövbelerin kabul gördüğü düşünülen üç ayların başlangıcını temsil ettiğinden Konya halkı açısından ayrı bir öneme sahiptir. Bu sayede yalnızca kültürel değil dini bilgilerin aktarımının da yapıldığı görülebilmektedir. Bu geleneği büyüklerin çocuklara anlattığı ve çocukların merak içerisinde beklediği günümüzde de hala görülmektedir. Çalışmanın yöntemi nitel araştırma yöntemlerinden olan durum çalışması olarak belirlenmiş, bu geleneğe ait mânilerin etnopedagojik açıdan incelenmesi amacıyla içerik analizi yapılmıştır. Elde edilen veriler Schwartz’ın “Temel İnsan Değerleri” ne uygunluğu açısından incelenmiştir. Elde edilen bulgulardan mânilerin temalarının paylaşma, bereket ve birliktelik değerleri üzerinde yoğunlaştığı görülmüştür. Bazı mânilerde yer alan mizahi söylemler ve toplum tarafından atanan toplumsal cinsiyet temsilleri, Schwartz’ın hazcılık (hedonism) ve kısmen güç (power) değerleriyle ilişkilendirilebilir. Ayrıca incelenen mânilerin folklorik dilsel birer ürün olmasının ötesinde çocukların bilişsel, sosyal ve kültürel anlamda gelişim göstermelerine katkıda bulunan unsurlar olduğu görülmüştür.